Türkiye'de giderek artan hayat pahalılığı ve yüksek enflasyon, vatandaşların hanehalkı bütçelerini derinden sarsmaya devam ediyor. Açlık sınırının 35 bin lirayı aşmasıyla birlikte, dar gelirli aileler gelirlerinin yüzde 29'undan fazlasını gıdaya harcamak mecburiyetinde kalıyor. Temel ihtiyaçlarını yönetmekte her geçen gün daha fazla zorlanan vatandaşlar, çareyi dışarıda yeme içme alışkanlıklarını kesmekte ve giyim ile kişisel bakım harcamalarını kısmakta buluyor.
DIŞARIDA YEMEK HAYAL OLDU, GİYİM HARCAMALARI KISILDI
Ipsos Türkiye’nin Panel Postası araştırması, toplumun harcama alışkanlıklarındaki çarpıcı değişimi gözler önüne seriyor. Verilere göre dışarıda yeme içmeyi kesenlerin oranı yüzde 65’e ulaştı; diğer bir deyişle, 2025 yılında neredeyse her 10 kişiden 7'si bu alışkanlığından vazgeçti. Temel bir ihtiyaç olan gıda ve içecek harcamalarından kesinti yapmak zorunda kalanların oranı yüzde 24'ü bulurken, vatandaşların yüzde 74’ü geçtiğimiz yıl giyim masraflarını kıstığını belirtiyor. Araştırma ayrıca, et ve et ürünleri tüketebilmenin günümüzde refah algısı ve mutluluğun en önemli göstergelerinden biri haline geldiğini ortaya koyuyor.
TEMEL İHTİYAÇLAR İÇİN KARTLARA YÜKLENİYORUZ
Nakit sıkıntısı çeken vatandaş, market alışverişleri gibi zorunlu harcamalar için banka ve kredi kartlarına yönelmiş durumda. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, 2025'in ilk yarısında toplam kartlı alışveriş sayısında yüzde 36.2 olan market ve AVM'lerin payı, bu yılın ilk yarısında yüzde 37.5’e çıktı. Aynı dönemde bu harcamaların tutar bazındaki payı ise yüzde 19.1’den yüzde 20.1’e yükseldi. Market ve AVM alışverişlerinde fiyatlar bir yılda resmi enflasyonun üzerinde, ortalama yüzde 33 oranında zamlandı. Böylece marketlerdeki işlem tutarı, bu yılın ilk yarısında geçen yıla kıyasla yüzde 52.3 artarak 3.2 trilyon lira seviyesine fırladı.
BÜTÇENİN ASLAN PAYI KONUT VE KİRAYA
Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması verileri, geçim derdinin ulaştığı boyutları netleştiriyor. Ülke genelinde hanehalkı tüketim harcamalarında en büyük payı yüzde 29.3 ile konut ve kira giderleri oluşturuyor. Bütçeyi en çok zorlayan diğer kalemler ise yüzde 20.5 ile ulaştırma masrafları ve yüzde 17.3 ile gıda ve alkolsüz içecekler olarak sıralanıyor.
ENFLASYON MAAŞLARI ERİTİYOR, FİYATLAR UÇUYOR
TÜİK verilerine göre, haziran ayı itibarıyla yıllık resmi enflasyon yüzde 32.11 olarak gerçekleşirken, gıda enflasyonu yüzde 35.5'e ulaştı. 2005 yılıyla kıyaslandığında genel fiyat düzeyi 35.4 kat artarken, gıda fiyatlarındaki artış tam 53.6 kat oldu. Uzun vadede gıda fiyatlarındaki bu orantısız yükseliş, bütçesinin büyük kısmını mutfak masraflarına ayıran dar gelirli kesimin geçim sıkıntısını daha da derinleştiriyor. Bu süreçte maaşlı çalışanların alım gücü hızla erirken, asgari ücretin sadece yılın ilk beş ayında 4 bin 986 liralık bir değer kaybı yaşadığı dikkat çekiyor.