Son dönemde yapılan bilimsel araştırmalar, mum dumanına maruz kalmanın beyin fonksiyonlarını, odaklanma becerisini ve duygu durumunu doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor. İşte bilim dünyasından gelen güncel uyarılar ve mum kullanırken dikkat etmeniz gerekenler:
Bilişsel Becerilerde Düşüş ve "Beyin Sisi"
Birmingham Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan ve Nature Communications dergisinde yayımlanan güncel bir çalışma, mumlardan yayılan partikül madde (PM) kirliliğinin bilişsel yetenekler üzerindeki etkilerini inceledi. Çalışmada 26 yetişkin katılımcı, bir saat boyunca mum dumanıyla kirlenmiş havaya veya temiz havaya maruz bırakıldı.
Araştırma sonucunda şu çarpıcı bulgular elde edildi:
Odaklanma Kaybı: Mum dumanı soluyan katılımcıların "seçici dikkat" yeteneklerinde, yani bir göreve odaklanıp dikkat dağıtıcı unsurları görmezden gelme becerilerinde ani ve keskin bir düşüş yaşandı.
Duygusal Algıda Zayıflama: Katılımcıların kendilerinin ve başkalarının duygularını tanıma (sosyo-duygusal biliş) yetilerinde ciddi gerilemeler tespit edildi.
Uzmanlar, mum dumanının beyinde iltihaplanmaya (inflamasyona) yol açarak günlük yaşamda ihtiyaç duyduğumuz odaklanma düzeyini düşürdüğünü ve "beyin sisi" adı verilen zihinsel bulanıklığa sebep olabileceğini belirtiyor. İlginç bir şekilde, kısa süreli hafızanın bu anlık kirlilikten etkilenmediği gözlemlendi.
Zararlı Kimyasallar Kan-Beyin Bariyerini Aşıyor
Özellikle parafin bazlı (petrol türevi) ve sentetik kokulu mumlar yandığında havaya uçucu organik bileşikler (VOC), karbonmonoksit, formaldehit, benzen ve toluen gibi zararlı gazların yanı sıra PM2.5 adı verilen mikro partiküller salar. Koku alma sinirleri beyne doğrudan bağlandığı için solunan bu kirleticiler, akciğerlerden kan dolaşımına karışarak beyni koruyan bariyeri kolayca aşabilir.
Uzun vadeli maruziyette , bu kimyasallar (örneğin boya incelticilerde de bulunan toluen) baş ağrısı, baş dönmesi, anksiyete ve kronik yorgunluk gibi nörolojik tepkilere neden olabilir. Ayrıca vücutta biriken kronik inflamasyonun, uzun vadede Alzheimer veya bunama (demans) gibi nörodejeneratif hastalık risklerini artırabileceğine dair endişeler de bilim dünyasında tartışılmaktadır. Kokuyu kalıcı hale getirmek için kullanılan fitalat gibi maddelerin ise hormon dengesini bozabileceği belirtiliyor.
Daha Sağlıklı Alternatifler Neler?
Bilim insanları mumlardan tamamen vazgeçmemizi önermiyor, ancak zararlı etkileri minimuma indirmek için daha bilinçli seçimler yapmamızı tavsiye ediyor. Beyin sağlığınızı ve hava kalitenizi korumak için şu adımları izleyebilirsiniz:
Doğal Mumları Tercih Edin: Sentetik parafin mumlar yerine; %100 balmumu, Hindistan cevizi veya soya fasulyesi yağından üretilmiş toksik olmayan doğal mumlara yönelin.
Sentetik Kokulardan Kaçının: Fitalat içeren yapay esanslı mumlar yerine, saf esansiyel (uçucu) yağlar kullanılarak hazırlanmış aromaterapi mumlarını tercih edin. Doğal esansiyel yağların (lavanta, gül vb.) sinir sistemini yatıştırıcı ve uyku kalitesini artırıcı faydaları bulunmaktadır.
Ortamı Mutlaka Havalandırın: Mumları kapalı ve dar alanlarda uzun saatler boyunca yakmaktan kaçının; kullanım sırasında veya sonrasında ortamın iyi havalandırıldığından emin olun.
