Ortadoğu'da suların ısındığı ve İran ile gerilimin tırmandığı 2026 yılında, NATO içindeki görüş ayrılıkları kopma noktasına geldi. ABD Başkanı Donald Trump, Avrupalı müttefiklerin Hürmüz Boğazı'ndaki tanker geçişlerini güvence altına almak için askeri destek vermemesini "ihanet" olarak nitelendirdi. Dün yaptığı zehir zemberek açıklamada Trump, müttefiklerin yük paylaşımından kaçınması durumunda ABD’nin NATO’dan çekilebileceğini resmen duyurdu.
HUKUKİ ÇIKMAZ: BAŞKAN TEK BAŞINA ÇEKİLEBİLİR Mİ?
Trump’ın bu çıkışı, Washington’da "Başkan’ın böyle bir yetkisi var mı?" tartışmasını alevlendirdi. Reuters'a konuşan hukukçular ve siyaset uzmanları, bu durumun tam bir "gri alan" olduğunu belirtiyor:
-
Anayasal Boşluk: ABD Anayasası, başkana Senato onayıyla anlaşma yapma yetkisi veriyor ancak anlaşmalardan çekilme süreci hakkında sessiz kalıyor.
-
NATO’nun 13. Maddesi: İttifakın tüzüğüne göre bir üye ülke, 1 yıl önceden bildirimde bulunarak ayrılabilir. Ancak bu bildirimin iç hukukta nasıl onaylanacağı tartışmalı.
-
2023 Barikatı: Kongre, 2023 yılında (NDAA yasası kapsamında) başkanın NATO’dan çekilmesini zorlaştıran bir düzenleme yapmıştı. Bu yasaya göre çekilme için Senato'nun üçte iki çoğunluğunun onayı gerekiyor.
MARCO RUBIO İRONİSİ VE DEĞİŞEN DENGELER
Krizin en dikkat çekici aktörlerinden biri ise şu anki Dışişleri Bakanı ve Ulusal Güvenlik Danışmanı olan Marco Rubio. İlginç olan şu ki; Rubio, 2023 yılında başkanın NATO'dan çekilmesini engelleyen yasaya öncülük eden isimlerden biriydi. Ancak bugün gelinen noktada Rubio, İran savaşı sonrası oluşan yeni konjonktürde NATO ile ilişkilerin "baştan sona gözden geçirilmesi" gerektiğini savunarak Trump’ın çizgisine yaklaştı.
"ORDU BAĞLI DEĞİLSE KAĞITLARIN HÜKMÜ YOKTUR"
Uzmanlara göre mesele sadece bir mahkeme salonu tartışması değil. CSIS uzmanı Max Bergmann’ın vurguladığı gibi, olay siyasi ve askeri bir irade savaşına dönüşmüş durumda:
"Eğer ABD Başkanı ve ordu komutası NATO’ya bağlılıklarını fiilen bitirmişse, Kongre’nin elindeki yasal düzenlemeler sadece kağıt üzerinde kalır. Sahada destek kesildiğinde ittifak zaten bitmiş demektir."
6 Yıl Önceki Görüş Trump'ın Elini Güçlendiriyor: 2020 yılında Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan bir mütalaa, başkanın uluslararası anlaşmalardan çekilme konusunda "münhasır yetkisi" olduğunu savunmuştu. Trump yönetiminin, mahkemeye gidilmesi durumunda Kongre'nin getirdiği kısıtlamaların "anayasaya aykırı" olduğunu iddia etmesi bekleniyor.
