AĞDAM / KARABAĞ — Türkiye’nin farklı illerinden bir araya gelen 16 kişilik gazeteci heyeti, işgalden azad edilen Karabağ topraklarındaki tarihi dönüşüme şahitlik etmek üzere Bakü ve Ağdam hattında temaslarını sürdürüyor. İşgal döneminde taş üstünde taş bırakılmayan, evlerin, ibadethanelerin ve tarihi mekanların yakılıp yıkıldığı bölgede, Azerbaycan Devleti’nin başlattığı "Büyük Dönüş" projesi kapsamında tarihin en kapsamlı ihya ve imar süreçlerinden biri yürütülüyor.
Gezinin en kritik durağı olan Ağdam vilayetine bağlı Nemirli köyünde sahadaki teknik çalışmaları yerinde inceleyen Türk heyeti, ölümcül mayın tarlalarının nasıl temizlendiğine ve toprağın altından çıkarılan korkunç tuzaklara tanıklık etti.
30 Yıllık İşgalin Ağır Bilançosu: Mayın Dehşeti 441 Can Yaktı
Karabağ bünyesinde 30 yıl boyunca işgal altında kalan ve 44 Dakikalık Vatan Savaşı ile azad edilen topraklardaki kirlilik seviyesi tüyler ürpertiyor. Bölgede 22 yıldır mayın tarama ve imha görevlerini yürüten operasyon rehberi ve birlik komutanı Namiq Balayev, gazetecilere tablolar, haritalar ve gerçek mühimmat örnekleri eşliğinde sahadaki tehlikenin boyutunu anlattı.
Savaşın resmi olarak sona erdiği 10 Kasım 2020 tarihinden bu yana mayın ve patlamamış mühimmatlar nedeniyle yaşanan acı bilançoyu açıklayan Balayev, "10 Kasım 2020'den bugüne kadar mayın patlamaları sebebiyle 441 vatandaşımız zarar gördü. Ne yazık ki bu olaylarda 73 kişi hayatını kaybetti, 368 kişi ise çeşitli derecelerde ağır yaralandı" dedi.
"Bölgeyi Terk Etmeden Önce Her Yeri Bilinçli Şekilde Tuzakladılar"
Ermenistan güçlerinin işgal boyunca ve çekilme sürecinde bölgeyi devasa bir patlayıcı tarlasına dönüştürdüğünü vurgulayan Namiq Balayev, hedefin sivil halkı katletmek ve bölgeye dönüşü imkansız kılmak olduğunu söyledi:
*"Ermeniler bu topraklarda geçici olduklarını bildikleri için sürekli arazilere mayın döşedi. Özellikle 2020 yılındaki savaştan sonra bölge Azerbaycan tarafından teslim alınmadan önce kendilerine tanınan bir aylık tahliye sürecinde dahi yerleşim alanları ve sivil bölgeler yoğun şekilde mayınlandı.
Ağdam'ın Nemirli köyü bölgesi, eski temas hattında (cephe çizgisinde) yer aldığı için aşırı derecede mayın ve patlamamış mühimmat barındırmaktadır. 30 yıl boyunca bu hatlar adeta şeytani bubi tuzaklarıyla dolduruldu. Tespit edilen mayınların büyük bölümü Rus yapımı olup farklı tahribat güçlerine sahiptir."*
Şeytani Akıl: Mermer Kovanlar, Misinalı Kapılar ve Katliam Tuzakları
Sahada sergilenen ve etkisiz hale getirilen mühimmatlar, işgalci güçlerin bölgede bıraktığı acımasız mühendisliği gözler önüne serdi. Balayev, tespit ettikleri ve ezber bozan tuzaklama yöntemlerini tek tek sıraladı:
Piyade ve Tank Mayını Kombinasyonu: Normalde 80-120 kg ağırlıkla tetiklenen anti-tank mayınlarının üzerine 5 kg ağırlıkla patlayan piyade mayınları yerleştirildi. İnsan ayağının basmasıyla patlayan piyade mayını, altındaki devasa tank mayınını tetikleyerek etraftaki her şeyi yok ediyor.
Havan Mermili Tuzaklar: Piyade mayınının altına yerleştirilen havan mermileri sayesinde, normalde ayağı koparan bir patlama hayatta kalma şansını %0'a düşüren devasa bir katliama dönüşüyor.
Üst Üste Mayınlar: Tek bir metrekarelik alanda üst üste tuzaklanmış 6 adet piyade mayını veya üst üste konulmuş 3 adet Rus yapımı TM-62P3 tank mayını tespit edildi.
Sivil Evlerde Misinalı Düzenekler: Terk edilen evlerin kapılarına ve eşiklerine misina telleriyle F-1 el bombaları bağlandı.
Hava ve Dere Tuzakları: Dere yataklarına mühimmatlar gizlenirken; tüfek veya dronlarla atılmak üzere badminton tüylerine benzetilerek modifiye edilmiş el bombaları ve 240 mm'lik şarapnel destekli turbo-reaktif roketler kullanıldı.
Sarı Kazıklar Tarlası: Tek Bir Köyden 2 Binden Fazla Mayın Çıkarıldı
Devlet Şehircilik ve Mimarlık Komitesi’nin talebi doğrultusunda Nemirli köyünde 193,5 hektarlık alanın temizlenmesinin hedeflendiğini belirten Balayev, şu ana kadar sadece bu bölgede 600 bin metrekarelik alanın taranarak temizlendiğini bildirdi. Bu operasyonlarda 1.321 adet anti-personel (piyade) mayını ve 803 adet anti-tank mayını çıkarılarak imha edildi.
Arazide çakılan sarı kazıkların sırrını açıklayan komutan, "Sarı kazıkları görüyorsunuz; bu alanlar o kadar yoğun kirlenmiş ki tespit edilip imha edilen her mayının yerine bir sarı kazık çakılmıştır. Toprağın altında yılları devirmesine rağmen plastik gövdeli (PM-62 gibi) mayınlar ilk günkü tehlikesini koruyor" ifadelerini kullandı.
Gazetecilerin Gözü Önünde Dev Anti-Tank Mayını İmha Edildi
Teknik brifing ve sunumların ardından sahadaki uygulamalı imha aşamasına geçildi. Nemirli köyü arazisinde tespit edilen ve yaklaşık 7 kilogram patlayıcı içeren yüksek tahribat güçlü bir anti-tank mayını, Türk gazetecilerin gözü önünde uzman ekiplerce kontrollü şekilde patlatıldı.
Devasa patlama anında alınan geniş güvenlik önlemleri, alanda hazır bekletilen ambulans ve arama-kurtarma araçları operasyonun ne denli yüksek hassasiyetle yürütüldüğünü bir kez daha gösterdi. Operasyonlarda mekanik zırhlı araçlar, dedektörler, el ile arama ve Azerbaycan'ın kendi eğitim merkezlerinde yetiştirilen özel eğitimli mayın arama köpekleri ortaklaşa kullanılıyor. Ayrıca toprağın 2,5 metre derinliğine kadar inebilen özel zırhlı iş makineleri sahadaki en büyük yardımcılar arasında yer alıyor.
Mayınlar Temizleniyor, "Büyük Dönüş" İle Modern Kentler Yükseliyor
Karabağ'da bir yandan ölümcül tuzaklar yok edilirken, diğer yandan Azerbaycan Devleti zamana karşı yarışarak tarihin en büyük yeniden imar hamlelerinden birini gerçekleştiriyor. Mayın riski daha düşük olan Sarcalı, Kengərli ve Xıdırlı gibi köylerde temizlik çalışmaları tamamlanarak modern konutların inşasına ve yerleşim süreçlerine hız verildi. Nemirli köyündeki temizliğin ise 1 yıl içinde tamamlanması öngörülüyor.
İlk işgal dönemi olan 1992-1993 yıllarında yakılıp yıkılan, 2020'deki Vatan Savaşı sonrası kaçan Ermenilerin yakarak terk ettiği binaların yerine; son derece modern, altyapısı güçlü, sosyal donatıları tam ve planlı şehircilik örneği konutlar inşa ediliyor. Yapılan bu yeni ve donanımlı konutlar, öncelikli olarak bu toprakların öz sahibi olan ve yıllardır yurt hasreti çeken Karabağlı ailelere teslim ediliyor.
Ağdam Şehitliği ve Tarihi Hafıza
Gezinin devamında gazeteci heyeti, Cumhurbaşkanlığı Özel Temsilciliği yetkilileri eşliğinde Ağdam Şehitliği'ni ziyaret etti. Ağdam, Füzuli ve Hocavend illerini kapsayan Cumhurbaşkanlığı Özel Temsilciliği yetkilisi, Ağdam Şehitliği'nin Birinci Karabağ Savaşı'nda hayatını kaybeden sivil ve askeri şehitlerin ebedi istirahatgahı olduğunu vurgulayarak şu açıklamada bulundu:
"Bildiğiniz üzere Ağdam şehrinde uzun yıllardır süregelen ağır tahribatın ardından kapsamlı bir yeniden yapılanma ve inşa süreci yürütülmektedir. Şehrin her noktasında devasa iş makineleri ve hummalı bir altyapı çalışması var. Bir zamanlar 'Kafkasya'nın Hiroşiması' olarak anılan Ağdam, Azerbaycan Devleti'nin kararlılığı ve Türk dünyasının desteğiyle küllerinden yeniden doğuyor."
Azerbaycan’ın yürüttüğü bu titiz ve kararlı mücadele sayesinde, Karabağ toprakları adım adım ölümcül tuzaklardan arındırılırken, yurtlarından uzakta kalan binlerce Azerbaycanlı öz vatanlarına, güvenli ve modern evlerine dönmenin gururunu yaşıyor.
Celal Karaali/KENT YAŞAM
