AĞDAM / KARABAĞ — Azerbaycan'ın 2020 yılındaki Vatan Savaşı ile 20 Kasım'da işgalden azad ettiği tarihi Ağdam şehri, tarihte eşine az rastlanır bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Yıllarca işgal altında kalarak kültürel, tarihi ve mimari mirası tamamen yağmalanan kentte, bir yandan 30 yıllık işgal dönemi boyunca döşenen gizli mayınlar temizleniyor, diğer yandan ise "Büyük Dönüş" projesi kapsamında modern konutlar, okul, hastane ve sanayi altyapıları yükseliyor.
Cumhurbaşkanlığı Özel Temsilciliği yetkilileri, Ağdam gezisinde Türk basın mensuplarına kentin trajik geçmişi ve geleceğini şekillendiren master plan doğrultusundaki projeler hakkında kapsamlı açıklamalarda bulundu.
Dünyanın İkinci Ekmek Müzesi Yağmalandı, Mozaikler Direnişin Simgesi Oldu
Gezinin en duygusal duraklarından biri, 1983 yılında Sovyetler Birliği döneminde Azerbaycan'da kurulan ilk, dünyada ise ikinci örneği olan Ağdam Ekmek Müzesi oldu.
Bir zamanlar un değirmeni olan bina üzerine işlenen ve Azerbaycan kültürünü, tarımını yansıtan tarihi mozaiklerin kalıntıları önünde bilgi veren Cumhurbaşkanlığı Özel Temsilciliği Yetkilisi, müzenin hüzünlü hikayesini şu sözlerle aktardı:
"Ağdam'a 20 Kasım 2020’de ilk girdiğimizde, tüm dünya kentin ne hale getirildiğini gördü. Taş üstünde taş bırakılmadığı için kente 'Kafkasya'nın Hiroşiması' unvanı verildi. Burada yer alan Ekmek Müzesi, sadece bir tahıl sergileme alanı değildi. Uzaydan getirilen özel ekmeklerden, 2. Dünya Savaşı'ndaki Leningrad kuşatmasında açlıktan ölmek üzereyken 125 gramlık ekmeğini yemeyip inançla saklayan bir Rus kadının ekmeğine kadar eşsiz hatıralar barındırıyordu.
Maalesef 1993’teki işgal sürecinde bu müze de nasibini aldı ve yağmalandı. Ancak duvarlardaki mozaiklerde yer alan zengin kültürümüz korunacak. Yapı üzerindeki ozan (aşık) figürü, baş örtüsü (kelagayı) UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne giren kadın figürleri ve Nevruz Bayramı öğeleri açık hava müzesi olarak korunarak geleceğe aktarılacak."
İlk Sakinler Doğdukları Topraklara Yerleşti
İşgal öncesinde 158 bin kişinin yaşadığı Ağdam'da, nüfusun 126 bininin mecburi göçmen durumuna düşerek Azerbaycan’ın farklı kentlerine dağıldığı hatırlatıldı. Yapılan açıklamaya göre, Aralık 2025 itibarıyla kente ilk zorunlu göçmenler yerleştirilmeye başlandı.
Ağdam'da planlanan 5 farklı yaşayış kompleksinden ikincisinde inşaatların tamamlanıp sakinlerin taşındığı belirtildi. Devlet tarafından öncelik sırasının, 30 yıldır göçmenlik hayatını en zor şartlarda geçiren ailelere verildiği aktarıldı.
Yürütülen sosyal devlet politikasına ilişkin şu ayrıntılar paylaşıldı:
-
Ücretsiz Konutlar: Yaşam kalitesi düşük, yıllarca zorlu şartlarda kalan göçmen ailelere devlet tarafından inşa edilen modern konutlar tamamen ücretsiz olarak teslim ediliyor.
-
Sosyal Uyum ve İstihdam: Göç eden aileler için özel psikolojik uyum programları uygulanıyor. Meslek grupları önceden taranarak, bölgede açılan yeni okullara öğretmen, sağlık tesislerine sağlık personeli atamaları yapılıyor.
-
Ağdam Sanayi Parkı: Bakü'deki Sumgayıt Sanayi Parkı'ndan sonra ülkenin en büyük ikinci sanayi merkezi konumundaki Ağdam Sanayi Parkı, dönen sakinlere geniş iş imkanları sunuyor.
Çevre Dostu "Yeşil Zona" ve Akıllı Şehircilik
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in talimatıyla Karabağ ve Doğu Zengezur bölgelerinin "Green Zone" (Yeşil Bölge) ilan edildiğini vurgulayan yetkililer, Ağdam’ın 2021 yılında ilan edilen Master Planı doğrultusunda inşa edildiğini açıkladı.
Kentin ısıtma, aydınlatma ve altyapı sistemlerinin tamamı doğa dostu, ekolojik ve "akıllı şehir" konseptine uygun olarak hayata geçiriliyor. Kent genelinde inşaatı süren altyapı yatırımları şunları kapsıyor:
-
960 öğrenci kapasiteli modern bir okul,
-
160 çocuk kapasiteli tam donanımlı kreş,
-
Kısa sürede hizmete girmesi planlanan tam teşekküllü bölge hastanesi.
Modern Tren İstasyonu ve Ulaşım Ağı
Ağdam gezisinin son duraklarından biri de yapımı tamamlanan modern tren istasyonu ve otogar kompleksi oldu. Bir dönem Hankendi hattına giden tren yolunun bakım ve genişletme çalışmaları kapsamında kısa süreliğine askıya alındığı, ancak hizmet verdiği dönemde haftada bir gün ve günde iki sefer olmak üzere hem yerel halka hem de ziyaretçilere hizmet sunduğu belirtildi.
Ulaşım kompleksinin sadece bir aktarma noktası değil; içerisinde kafeteryası, kütüphanesi ve dinlenme alanlarıyla vatandaşların hayat kalitesini artıran bir sosyal yaşam alanı olarak kurgulandığı gözlendi.
Yıkılan tarihi camileri, yağmalanan müzeleri ve sıfırdan inşa edilen devasa binalarıyla Ağdam; acı dolu geçmişini geride bırakıp Azerbaycan'ın en modern, tabiat dostu ve üretken kentlerinden biri olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. Celal Karaali/KENT YAŞAM
