Türkiye’de emeklilere bayram ikramiyesi konusu bugün yeniden tartışılıyor. Ancak bu tartışmanın geçmişi aslında çok eski değil. Hikâyenin dönüm noktası 2018 yılına uzanıyor.

O yıllarda ana muhalefet lideri Kemal Kılıçdaroğlu, seçim meydanlarında ve hemen her konuşmasında emeklilere bayramlarda bir maaş tutarında ikramiye verilmesi gerektiğini ısrarla dile getiriyordu.

Muhalefetin bu önerisine ise iktidar uzun süre “kaynak yok” diyerek karşı çıktı. Dönemin Başbakanı Binali Yıldırım da bu tartışmalar sırasında “Para yok” diyerek eleştiriler yöneltmiş, hatta “CHP gelsin yapsın, ben de oyumu vereyim” sözleriyle gündeme gelmişti.

Ancak seçim sürecinin ardından hükümet bir karar aldı ve 2018 yılında emeklilere Ramazan ve Kurban bayramlarında 1000’er TL bayram ikramiyesi verilmesi uygulaması başlatıldı.

Yani bir anlamda, uzun süre “kaynak yok” denilen bir uygulama hayata geçmiş oldu.

2018’in Parasıyla 1000 TL

Bugünden bakıldığında 1000 TL küçük bir rakam gibi görünebilir. Ancak o günün ekonomik şartlarında durum oldukça farklıydı.

2018 yılında Türkiye’de net asgari ücret yaklaşık 1600 TL civarındaydı. Emeklilere verilen 1000 TL’lik bayram ikramiyesi, asgari ücretin büyük bir bölümüne denk geliyordu.

Bu nedenle emekliler açısından ikramiye yalnızca sembolik bir ödeme değil, gerçekten hissedilen bir destek niteliğindeydi.

Bir İkramiye ile Bir Kurbanlık

Ekonomide alım gücünü anlatmanın en basit yolu günlük hayattaki karşılıklarına bakmaktır.

2019 yılında küçükbaş kurbanlık fiyatları ortalama 800 ile 1000 TL arasında değişiyordu.

Yani o yıllarda bir emekli aldığı tek bayram ikramiyesiyle bir kurbanlık satın alabiliyordu.

Bu örnek, o dönemki ikramiyenin alım gücünü anlatan en somut göstergelerden biri olarak hafızalarda kaldı.

Bugünün Rakamları ve Aynı Tartışma

Bugün Türkiye’de emekli maaşları nominal olarak çok daha yüksek seviyelerde. Ortalama emekli maaşının 20-25 bin TL bandında olduğu, ortalamanın ise yaklaşık 23 bin TL civarında bulunduğu ifade ediliyor.

Ancak emekli ikramiyesi konusunda tartışma yeniden gündemde.

Hükümet adına yapılan son açıklamalarda, bayram ikramiyesinin artırılmasının gündemde olmadığı ve bunun için kaynak bulunmadığı yönünde ifadeler kullanılıyor.

Dikkat çekici olan ise tartışmanın dili.

Yıllar önce olduğu gibi bugün de aynı cümle yeniden duyuluyor:
“Para yok.”

Asıl Tartışma: Alım Gücü

Ekonomide rakamların büyümesi her zaman refahın arttığı anlamına gelmez.

Asıl önemli olan, o parayla ne satın alınabildiğidir.

Bir zamanlar bayram ikramiyesiyle bir kurbanlık alınabiliyordu.
Bugün ise aynı ödeme çoğu zaman birkaç market poşetini doldurmaya ancak yetiyor.

Bu yüzden emekli ikramiyesi tartışması sadece bir ödeme meselesi değil.
Aynı zamanda Türkiye’de paranın yıllar içinde nasıl değer kaybettiğinin de küçük bir özeti.

Belki de sorulması gereken soru şu:

Yıllar geçtikçe rakamlar büyüyor.
Ama vatandaşın cebindeki paranın gerçek değeri de aynı ölçüde büyüyor mu?

Dün bir ikramiye ile bir kurbanlık alınabiliyordu. Bugün aynı parayla ne alınabiliyor?